۲۰ تیر ۱۳۹۶

خودا خودامه




ئیمکانی نییه له گەل کوردێک چوار قسە بکەیت و ئەم دەستە وشانە یەک یان هەر هەموویان خۆیان نەخزانبێتە نێو دیالۆگتانەوە: خوا کەریمه، خوا گەورەیه، انشاالله، ماشاالله، سبحان الله، به ئەسحاب، به قورعان، به نان و دۆ، بە تەڵاقم، بەم تەحامه، به تەمای خواین، خوا له پشتی بێ، خوا شیفای بدات، خوا عافووی بکات، موحتاجین به دۆعا، دۆعای خاس خوا بێ، نەوەڵلا، بەرێوەڵلا، خوا دەس گرێ بە باڵتۆ، خوا ئه‌زانێ، خوا شوکر، له خوا به زیاد بێ، خوایه به گوناحی نەنووسی، خواحافیزت بێ، خوات له گەڵ بێ، خودا خودامه.

(خودی خودایش ھێندە ناوی خۆی بە کار ناھێنێ کە کوردە حەیاتەکە ئاوا دەسڕێژی پێ ئەکا)

۱۹ تیر ۱۳۹۶

كورد چی بكات؟


#كورد زۆر خۆی به موقه‌ده‌س و پاك و بێگه‌رد ئه‌زانێ. هه‌ر ئه‌م خۆ به ته‌واو زانیینه سه‌رچاوی كۆڵێك نه‌هامه‌تین.. جا ئه‌گه‌ر رۆژێك بێت و مردوه‌ كاریزماكان نه‌مان، دڵسۆزانی كوردستان زۆر بوون، هێڵه‌سووره‌كان شكان و تابۆكان باریان كرد، ده‌مارگرژی خۆی له خۆیا نامێنێ، ئه‌م ده‌مار ئه‌ستوور بوونه ده‌ردێكی پیسه‌ له سه‌ره‌تان و ئایدز پیستره.. 
دواتر ئه‌گه‌ر تۆزێك بایه‌خدرا به عیلم و سه‌نعه‌ت و به كتێب و به ره‌خنه و رێزگیرا له ژینگه‌ و منداڵ و ئاژه‌ڵ، ئه‌و رۆژه ده‌سپێكی ژیانێكی نۆێیه بۆ كورد. تا ئه‌و كاتیش هیچ نه‌بێ ٢٠٠ ساڵ رێگامان ماوه‌ بیبڕین، ئه‌گه‌ر هیچ كام له‌وانه‌تان پێ جێ به جێ نابێ، خه‌وتن باشترین خزمه‌ته، هیج نه‌بێ زه‌ره‌رتان نابێ..

۱۴ خرداد ۱۳۹۶

کوردستان نه، شەقستـان!

 نیوە تەنزێکی تفت
عەدنان هونەروەر 


هێشتا جێگا پێلاقەی ئەو شۆفیر ماشێنه که له سێبەری ماشینەکەیدا راکشابووم به لای رانمەوە دیارە. ئەڵبەت نەک بڵێم ئەوە یەکەم جار بوە بەر پێلاقە کەوتووم و باسی دەکەم به سەری ئێوە نەبێ به سەری ئاوسی خۆم، دەیان جار ئەم لاشە ناسک و نازدارەم بۆەته ئامانجی کاراتابازی و له بریتی کیسه بۆکس به کاریان هێناوم. چ بکەم ئەو جارەش گەرما بڕستی لێ بڕیبووم، وتم با تۆزێک خۆم له هەتاو بشارمەوە. نەمزانی ئاوا به دڵڕەقییەوە شەق تڕێنم دەکات. تکایه هیچ دڵتان بۆم نەسووتێ و نەبێته کەباب، خۆیشتان لەوانەیه به من یان به یەکێ له هاورەگەزەکانم خۆتان فێری کاراتا کرد بێ.
 ئای..ی جا ناوی کەبابم هێنا ئێستا که بۆی پاڵ کەوتوم به نێو خانەکانی مێشکم‌دا دێت و دەڕوات ناو و بۆنی. لەوەتەی هاتوومەته ئەم جەحەندەمه دڵم وا به کەبابێکەوە بەڵام هیچ که دەستم ناکەوێت بەڵکوو هەر جارە له بەر دەم کەبابخانەکانیشدا دەوەستم و بۆنێک ئەکەم به دووکەڵەکەیەوە، یان شەق باران دەکرێم، یان بەردباران. هەر نازانم ئەو بەردانه چۆناوچۆن ئەیخەن؟ وەک تەرزه به سەرمدا دەبارێ و تەزوو به لەشمدا دێنێ و ئیتر نازانم هەڵبێم یان ئاوڕ بۆ دواوە بدەمەوە؟ واملێهاتوە به تەواوەتی عادەتم کردوە بەم شەقستانه که خۆیان به شانازییەوە پێی دەڵێن: کوردستان. تەواو راهاتووم بەم شەق تێهەڵدان و بەردباران کردنه. هیچم له دەست نایه، تەواو تەواو بێ دەسەڵاتم. من ئەو خەڵکەم خۆش دەوێ رقم له کەسیان نییه، بەڵام نازانم ئەوان بۆ هێندە له ئاستی من دڵرەقن. دەستیان دەشۆن، دەست نوێژ دەگرن، کەچی دەروونیان ناشۆن بەڵکوو تۆزێک مێهرەبان بن.
جا شەکر بێ له دەما ئەوا بۆم باس ئەکردن، هەتا ئەو رۆژەی که گڵێک دێت به سەرمدا یان دەبمه خۆراکی مار و مێرو، ئەو بۆنەم له بیرناچێ، که هەر تامم نەکرد.
نازانم بۆ خۆم خسته گەل ئەو کابرایه و هاتمه ئێرە. نازانم بۆ لەو وڵاته خۆشەدا دانەنیشتم؟ من وامزانی بۆ سەفەرێک ئەچین و به زووترین کات وەک باقی سەفەرەکانی دیکه دەگەڕێینەوە. ئیتر نەمزانی ئەم کابرایه ئاوای لێدێ و ئیتر نامناسێتەوە! شەوەکەی پێش سەفەر گوێم لێی بوو که له گەل ژنه ئۆکرایینیەکەی به شەڕ هات و هەندێ قسە و مسەیان کرد. ئاغام هەندێ تەلەفوون و تەلەفوونکاری کرد و جانتای پێچایەوە و وێڕای دوو برادەری دیکەی هاتینەوە بۆ کوردستان و من و هاوڕێیەکیشم هاتین له گەلیان. له فڕۆکەخانه له یەکتر جیا بووینەوە وتیان: دەی دواتر ئاگامان له یەکتر ئەبێ.
جەماعەتێ زۆر هاتبوون به دەمانەوە بۆ پێشوازیمان. بەڵام هەر له فڕۆکەخانه هەستم کرد که ئەم پێشوازیکەرانه به چاوێکی زۆر سووک و سەلیم سەیری من ئەکەن. دەی وتم هیچ نییه، سەفەرێکه و تەواو ئەبێ. باوڕ ئەکەن بیکەن، نایکەن ئەوە ئاو چیاو، هەر له حەفتەی یەکەم به دەستی ئەم کابرا کوردەوە، که بۆ ناو بنەماڵە و خزمانی هاتبوەوە، لێدانم خوارد. ئێستاشی له گەل بێ ناچێته مێشکمەوە ئەو شەق تێهەڵدانە، هەر ئەو کابرا نەرم و نیانەکەی جاران بوو بێ؟! بەلامەوە سەیر بوو. بیرم لێدەکردەوە خۆ ئەو پێشتر چەنده یاری له گەل دەکردم، له لای خۆی ئەیخەواندم، خواردنی بۆ ئامادە ئەکردم. بەڵام ئێستا لێدان؟! شەق؟! ئاخر بۆ؟! دوای لێدانم ناچار له سووچێک بۆی دانیشتم و سەرم داخست و هیچم نەوت. دواتر هات و بۆق ملی گرتم و به شەقێک تووڕی دامه دەرەوە. دیسان مێشوولەی پرسیار ویزەی کرد بۆ لام: ئاخر بۆ؟!
 تۆزێک دڵخۆشی خۆمم دایەوە چی بکەم عادەتم کردبوو بەم پیاوە و هەر ئەویشم دەناسی لەم تاراوگەیەدا. ناچار له نزیک ماڵیان له سووچێک بۆی هەڵترووشکام بەڵکوو بەیانی بیبینم و بمباتەوە لای خۆی.
بەیانی بینیم.
وەستا.
وتم ئیتر تەواوە دڵم به دەست هێنایەوە. چاوم بڕیه نێو چاوانی. لەوەدا بوو بێت و له ئامێزم بگرێت و دیسانەوە دەست لە ملان ئاشتمان بێتەوە. بەڵام نازانم چی روویدا له پڕ رووی وەرگەڕاندەوە وەک بڵێی کەی تۆم دیوە کەی ئەتناسم کەی کەی کەی؟! رێگای خۆی گرتە بەر ئەمجارە به هەنگاوی قایمتر و منیش له دڵمدا هەر دەمکوت حەی حەی حەی!
ئاغام رۆیشت و منیش دوای کەوتم. له پڕ له دەرگایەکی گەورە و ئاسنین خۆی کرد به خانوویەکی گەورەدا. منیش سەرم داخست و چوومه ژوورەوە به دوایدا. جا هەر چوونه ژوورەوەم بینی بەڵام ئێستاش نازانم چۆناوچۆن دەرپەڕیمه دەرەوە. وامزانی ناو جەحانم کەوتووم. ئەو رۆژه به تەواوی رۆژی رەشی من بوو. کاتی نوێژی جومعە بوو و ماڵەکەش مزگەوتیان پێ دەکووت. جا کاکە گیان وە دوام کەوتن وە دار، وە ئاسن، وە لەقە. منیش له حەیبەتا خۆم گەیاندە لای ئاغام بەڵکوو ئەو بەرگریەکم لێ بکات و لێم نەدەن کەچی ئەویش له گەل جەماعەت شەقێکی چاکی تێهەڵدام و ئیتر زانییم ئەم کابرایه منی وێڵ کردوە. خەڵکیش به هات و هاوار بانگیان له یەکتر ئەکرد نەیەڵن بڕواتە ژوورەوە، تەواو مزگەوتەکەی گڵاو کرد. هەندێکیان که شەقیان تێهەڵدا بووم و کوتەک به دەس نەبوون، ئەوانم بێبەری کرد لە خێر و بێری ئەو جومعەیه و رۆشتنەوە که گڵاوی خۆیان دەر کەن و منیش کونه مشکم لێ بوو به قەیسری و بۆ کونێک ئەگەڕام دەرچمه دەرەوە.. دوای لێدانێکی باش و تف و لەعنەت کردنم به سەر و گوێلاکی خوێناویەوە، هاتمه دەرەوە.
بەرەبەرە بۆم دەرکەوت کە یاسا و رێسای باوی ئەم وڵاته وەهایه که ئەبێ له لاکۆڵانان بخەوم و ئیتر جێگام سەر مۆبل و قەنەفەی گەرم و نەرم نییه. خواردن به شەڕە سەگ پەیدا دەبوو. پێت بڵێن ئەوە بخۆ، یان بیکەن بە دەمتەوە، بوونی نەما. هەر سەگێ ئەگەر له گەڕەکێ ئەولاتر بڕۆشتبایه گەڕکێکی دیکەی شار، ئەگەر خەڵکی کاریان پێی نەبوایه، له دەستی سەگانی دیکه رزگاری نەدەبوو. ئیتر ژیانمان دەفرۆشت بۆ کڕینی نانێ، ورکه نانێکی دەستی کەسێک. رەحم و بەزەیی به مسقاڵ بوونی نەبوو بۆمان. ئەگەر له سووچێکدا له دەستی ڕاکه ڕاکه بحەسایەمەوە، ئەوا منداڵانی گەڕەک ئەهاتن و بەردیان تێدەگرن. له بیرمه رۆژێک منداڵێکی تەمەن دوو ساڵان ویستی بۆ لام بێ، منیش زۆرم پێ خۆش بوو، کەچی هەر که دایکی زانی، بەردێکی حەواڵەی کردم و ئەویشی گرته نێۆ باوەش و له هەمان کاتیشدا زلەیەکیشی خوارد. ژیانێکی دڵڕەق و سیخناخ لەم کوردستانه جمەی دێ. گەر ناوی بگۆڕدرێت به شەقستان، هیچ نەبێ بۆ ئێمه پڕ به پێستیەتی.  
رۆژێک له رۆژان له دوای پیاسە و گەڕان به دوای شتێک که بیخۆم و نەتۆپم له برسا، به رێکەوت چیکۆی هاوڕێم بینی. هەر ئەوەی له فڕۆکه پێکەوە بووین. له ماڵێکی خۆش و باڵابەرز و پڕ له گوڵ و رێحان هاته دەرەوە له گەل خاوەنەکەی. زۆرم پێ خۆش بوو. له پەنایەک خۆم مت کرد تا گەڕانەوە بۆ ماڵ. له نێو باخەکەیاندا له ناکاو چاوی به من کەوت، سەرەتا نەیناسیم، بۆیه دەستی به حەپه حەپ کرد. له کونی دارتێلی ماڵه خۆشە ڤیلاییەکەیان بۆنی دەمی یەکترمان کرد. زۆر سەری سووڕما. وتی: ئەرێ باشە بۆ وات لێهاتوە، کز و لەڕ و لاواز و پڕ برینی؟ منیش دەستم به گریان کرد و بۆم باس کرد که حال وەها و وەزع ئاوەها. وتی خەمت نەبێ من لێرەم تۆش له سووچێکی لای سەرەوە دانیشە و بۆ هیچ کوێ مەڕۆ، من هەر جارەو شتێک له بەشەکەی خۆم لادەدەم و له کونی دارتێلەکەوە ئەیکەم به دەمتەوە.
ئیتر لەوێ بۆی دانیشتم له بن سێبەری ئەو دارانا. خۆراکی بۆ دەهێنام و تەنانەت کابرایەکی نیپالیش لەو ڤیلایه ئیشی دەکرد ئەویش هەر ئاگای لێم بوو. ئەو هاوینەم به باشی تێپەڕاند. هەرچەند بۆ من له چاو جارانم ببووم به پاشا، بەڵام چیکۆ هەر بۆڵەی دەهات و هەر دەیکووت: نازانم کەی دەڕۆینەوە کوڵام لەم گەرمایەدا. من خۆم کۆڵێ کوڵکم پێوەیه و رەگەزی من به کەڵکی ناو سەرما دێ، لەم گەرمایەدا که تەپ و تۆزیش دەبارێ به سەرمدا هەر زۆر تاقەت پڕووکێنه بۆم، حەح‌ح
مانگ رابرد و گەرما خۆی لێژ کردەوە و ئەوانیش کەوتنه خۆیان که بگەڕێنەوە بۆ فینلاند و منیش چاوەڕوانی ژیانی تەم گرتووم بووم. رۆژانه له گەل هاوڕێکەم قسە و باسمان تاوتوێ دەکرد و هەواڵه گەرمەکانی به پەله بۆ دەگواستمەوە. رۆژێک باسی ئەوەی کرد گوایه خاوەنەکەی ئەو پێوەندی کردوە به بنەماڵەی خاوەنەکەی منەوە و ئەوانیش به شانازییەوە پێیان وتوە که ئاغاکەی من رۆشتوە بۆ جیهاد کردن له ناو گرووپی داعەشدا. رێنموونی دەکردم که نەگەڕێمەوە بۆ شار. شارەدار و فەرمانبەرەکانی به تەواوەتی کەوتوونەته ناو شار هەر سەگێک ببینن ئەیکوژن یان به دەرمان یان به گوله و ئەیخەنه زبڵدانەوە. وتی پێم بچۆ بۆ لادێکان بیستوومه ئەوان به رەحەم و بەزیی‌ترن. بەڵکوو له گەل شوانێک رێکەوتی ئەو دەم پاسەوانی چاک به بۆ مەڕ و بزنەکانیان. چەند رۆژ دواتر ئەوان رۆشتنەوە و سەد خۆزگەم پێ خواست که لەم کاولستانه، لەم شەقستانه نەجاتی دەبێ..
 زستان هات و ئەو بڕە خۆراکەش بۆ منیان دانابوو تەواو بوو کەوتمه رێ بەرەو لادێکان. رۆژی هەوەڵ که بەفرێکی زۆر باریبوو خەڵکێکی زۆر تەموورەیان بەستبوو بۆ خووگەراو. بەرازی داماو به دەیان سەگ گەمارۆ درا و به تاپڕ شوێنی کەوتن و دوای ماندوو کردنی به خاکەناز و کوتەک سەریان پان کردەوە. وتم له دڵ خۆمدا، ئەمانە گوندنشینەکانن که رەحم و بەزەیی له دەروونیاندا گڕی بەستوە؟
شەو خۆم کرد به گوندێکا و بەرەبەیان له گەل قووقەی کەڵەشێر سەگانی دیکەی ئاوایی هرووژمیان هێنایه سەرم. چەند کەسێک لەوێدا بوون ئەوانیش به بەرد و به دار یارمەتی سەگەکانی دیکەیان ئەدا بەڵکوو رێ و رەسمی کەوڵ کردنم تەواو بێ، بەڵام نازانم چۆن بوو سەگەکان وازیان لێهێنام. لەو هێرشە دڕندانەیەدا لاگوێیەکەم شڕ بوو و قاچێکیشم شکا و ئیتر ئێستا به تەواوەتی شەل و کەڕ له سەر یەکێ له سەلوێنکەکانی ئاوایی بۆی داکەوتووم. ئەوە دوو رۆژه تەنانەت ئاویشم نەخواردوەتەوە. تاجێک بەفر به سەرمەوەیه و تەنانەت ناتوانم خۆیشم بتەکێنم.  
پیاویان به کرێ گرتوه به تاپڕ سەگ بکوژێ. هاتون بۆ سەر ئەو سەلوێنکەی منیش لەوێ بۆی کەوتووم، بەڵام له جێگای خۆم نەجووڵام. سەگانی هاوسێ و دراوسێ هەر کام ئەجووڵان فیشکێکی بەر دەکەوت و به دەم قرووسکه قرووسکەوە پەل کێشی ناو گەڵابەی تراکتۆریان دەکردن. هەر خۆزگەم دەخواست فیشەکێکم پێوە بنێن لەم جێگای خۆمەدا، با هیچ نەبێ ببمه رسق و رۆزی بۆ منداڵانی ئەو پیاوەی که دەیکووشتین. لانیکەم حەسرەتی حەمام کردن و رێز و حورمەتێک و نان و خوان و کەبابێک و یاری تۆپانێ و دەستێکی مێهرەبانی بۆ هەمیشە له سەرم نەدەما. چاوم نووقاندوە و دڵم توند توند لێدەدات بەڵام ورەم بەرزه بۆ مەرگ و بۆ رزگاری.

   فرانکفۆرت 2017-06-03

۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۶

شۆڕشگێڕانی شۆرا


+جا وتم: ئەی خەبەر و باسی لای ئێوە؟ شار و دێهات ئێستا لەوانەیه ئیتر رەنگ و بۆنی بەهاری به خۆوە گرتبێ.
 ++ وتی: کورە نەوەڵا مەگەر رەنگ بۆنی درۆ و ریا و موخلیسم موخلیسم و واین له خزمەتانای گرتبێ.
+وتم: چۆناوچۆن؟ چ باسە؟
 ++وتی: کورە ئەوە ئیتر هەڵبژاردنی شۆرای شار و گوندەکانە و هەمووی به جلی کوردی و به حەماسەتەوە خەریکن خەڵک پەل کێش دەکەن بۆ لای خۆیان. هەموو بوونەته دوکتور و موهەندیس. تا دوێنێ هیچ هونەرێکیان نەبوو، بەڵام ئەوا ئێستا باسی تێزەکەیان دەکەن له فڵانه زانکۆ و له هەمان کاتیشدا قەسەمی هەوەڵ و ئاخریشیان به گۆڕی شەهیدانه. هەر چی رێگایانه له خەڵکی گرتوە سەر بکەی به هەر شوێنێکدا حەتم لووتت ئەتەقێ به لووتی یەکێکیانەوە. له مال دادەنیشیت و کارت پێیان نابێ، کەچی ناو عەنتەرنێتیشیان پڕ کردوە له تێلگرام و ئینستاگرام بگرە تا فەیس بووق و باقی کون و قوژبنەکانی دیکه.
+وتم: دەی به تەمای چ بکەی دەنگیان پێدەدەی؟
 ++وتی: جا مەگەر شێت بووم دەنگ به درۆزن و ریاباز و ماستاوچی بدەم؟

۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

نەکا، نەکا


تا له ناوخۆ بووین دەسەڵاتی جاش پەروەری کۆماری سێدارەی ئیسلامی ئێران، وەها پەروەردەی کردین که گومانمان له هەموو شت و هەموو کەس هەبێ.. ئەمانوت نەکا گیرۆدەی گوزینش و حەراسەت و ئیتلاعەت بین. تەنانەت ئەو کەسانەی که بوێرانە ئیشێکیان دەکرد هەر گومانمان هەبوو لەوانیش که نەکا ئەمەش داوێک بێت بۆمان.. نەکا تەلەفۆنمان له ژێر چاوەدێری بێت، نەکا عەنتەرنێتمان له بەر دەستیاندا بێ و دواتر بیکەن به پەروەندە بۆمان.. ئاخری بەرەیەک درووست بوو که تەواو قانیع بوون به کۆپین و به یارانه و تەواو پڕ گومان.
ئێستا چاک دڵنیام که دەسەڵاتی فڕووفیشاڵەی کۆماری ئیسلامی ئێران هیچ ئاوێکیان پێ گەرم ناکرێ و تەنیا هەوڵیان دزی و ئیختلاس و گەندەڵییه و تا سەر ئێسقان له خەڵکی ئەترسن و گەورەترین دوژمنیشیان عەنتەرنێته.

۲۱ فروردین ۱۳۹۶

چیرۆکی سۆزانەکان


عەدنان هونەروەر
                               
تەنزی فی‌می‌ نزمی تاریک

هەر ڕیک لەو کاتەدا له گەل ئەنجوومەنی ژنان ئاشنا بوو که ئەنجوومەن شەقی برد بوو و ببوو به دوو باڵەوە. یەعنی له ناو ئەنجوومەنێکی یازدە کەسیدا گرووپێک پەیدا ببوو که رۆڵی ئۆپۆزیسیونیان دەگێڕا و به راست و به چەپ بەردەوام دژ و دژبەر بوون. هەر کەس رێی بکەوتایتە ئەنجوومەن سەرۆکی فراکسیونی ئۆپۆزسیونی ناو ئەنجوومەن جەنابی فەوزیه خانم، تەواوی هەوڵی خۆی دەخسته گەڕ بۆ ئەوەی رایکێشێت به لای خۆیدا و باڵەکەی خۆی بکاته شاباڵ. جەنابی فەوزیه هەر ئەو رۆژه ئاگاداری کوون و قووژبنی ماڵی سۆزان بوو. سۆزان کچێکی تەمەن 20 ساڵان بوو، باڵابەرز و چاو کەژاڵ و نەخشین بوو. له هەمان کاتیشدا هەندێ سادە و دڵنەرم بوو. فەوزیه خانم کێشایه قەراخەوە و پێی وت هاتوویت ببیته ئەندام؟
-          وتی: بەڵێ
-          دەی وەرە با فۆڕمت بدەمێ و خۆیشم یارمەتیت ئەدەم تا پڕی کەیتەوە.

فۆڕم پڕ کرایەوە و له سەر مێزی بەڕیوەبەر دانرا. ئەوە مانای ئەوە بوو که جەنابی بەڕێوەبەر کار و باری ئەندامی تازە تەواو بکه.
خۆیشی سۆزانی راکێشا دەرەوە تاکوو بزانێ چ باسە..
 ئەویش یەغانی دڵی کردەوە و وتی: کورە نازانم چیت بۆ باس کەم.
فەوزییه یارمەتیدا و وتی: باسی بنەماڵەت. باسی دایکتم بۆ بکه. بەڵام وەرە با پیاسەیەکی ناو شاریش بکەین، دەی..
 هەندێ که پێکەوە خۆیی بوونەوە. سۆزان وتی: دایکم ژنێکی سادە و ساکار و دڵ فراوان و زۆرە بەچه. ھەرچی ئەکات ھەر مێینەی ئەبێ، ھەر باوکم خۆی ئەکات  بە پەستووەکەدا ھەموو کچەکان ئەزانیین چ باسە. باوکم بێ یەک و دوو ئەسپی خۆی تاو ئەدا و تا ئەسپەکەی ماندوو دەبێ، ئێمە لە ژێر پێخەفە پێنج قۆڵێەکەمان کە ھەر ساڵەو خوشکێکی پێ زیاد دەبێ، له دڵی خۆماندا دۆعا دەکەین بۆ دایکمان کە بەشکوو برایەکمان بۆ درووس کات. چوونکا باوکم تەڵاقی خستوە ئەمجارە ئەگەر دایکم کوڕی نەبێ، ژن دێنێت بە سەریا ئەگەر ژنیش نەیەنێت ئیتر حەتمەن تەڵاقەی ئەدات.
 فەوزییه شل شل گوێی هەڵخستبوو بۆ سۆزان و جار و باریش مۆبایلەکەی چێک دەکرد که مەسێجی بۆ دەهات و سۆزانیش که ئەیزانی گوێیەک هەیه خۆی بۆی شل کردوە، دیسانەوە درێژەی پێدا و وتی:
خولاسە ئەم مانگە بەردەوام خەریکین چێشتی باش باش ساز دەکەین بۆ باوکمان، خواردنەوە و چەرەساتیش لە دەم خۆمان ئەگرینەوە بۆ ئەو، تا کوو بەڵکوو برایەکمان بێت و ببێته شوانمان و دواتر بە ساقەی گوونەکەی بیین.
 ئەمەی که وت تۆزێک بزە گرتی بەڵام فەوزییه نەیدەویست پۆرتی خۆی بشکێنێ وەک بڵێی به خرتوومی فیل دیلەکانێی کردبێ هەر بۆیه پێنەکەنی. بەڵام هەر وتی دەی نەتانکوتوە به دایکتان که خەتای تۆ نییه؟ سۆزان تۆزێک بای کردە قولی خۆی و وتی کورە جا نەمانوتوە خۆ حاڵی نابێ. هیچ که منێ که زانکۆم خوێندوە، باقی خوشکەکانیشم یەک لە قاتی ھەوەڵ و ئەوانی دیکەش لە نھۆمی خوارتری خوێندندان و بەردەوام وتوومانه بە دایکم دایە گیان; کوڕ نەبوونت پێوەندی بە تۆوە نییە خەتای کرۆمۆزۆمی ئێگریکی باوکمانە کە نییەتی.. بەڵام دایکمان ھێندە ترساوە لە ھەوێ و له تەڵاق، ھیچ ئەو قسانەی بە گوێیدا ناچێ.. تەنانەت نموونەی هاوڕێیەکم بۆ باس کردوە و وتوومه: نازانم تۆ کوڕت بۆ چییه، تۆ نازانی لەیلای هاوڕێم چۆن ئەسیری ئەو برایانەی بوە که چۆناوچۆن خستوویانەته ژێر کامێرای چاوەدێری و ناتوانێ بجووڵێتەوە.. ئیتر کوڕت بۆ چییه که ئێمەش ببستێتەوە؟

لەم باسی هاوڕێی تازەیەیدا، فەوزییه وەک بڵێی سیگناڵی تازەی بۆ هاتوە داوای لێکرد هەندێک باسی ئەویشی بۆ بکات. ئەمیش سادە و ساکار وتی:
ئەم هاوڕێمه ناوی لەیلایه و له زانکۆ ناسیوومه. رۆژێک له رۆژان باسی نەبوونی نێرینە، وەک برام بۆ کرد و دڵەڕاوکێیەکانم بۆی درکاند. کەچی ئەو باسی تاقانە بوونی خۆی کرد کە چۆناوچۆن بە دەستی سێ براکەیەوە دەچەوسێتەوە. بە تایبەت کاتێ باسی ئەوەی کرد کە تەنانەت لە گەڵیشی دێن بۆ زانکۆ وەک ئێسکۆرت و بادیگارد ئاگایان لێیەتی، تەواو ناو زگم قرچەی لێھەڵسا. یان کە باسی چێکی موبایلەکەی دەکرد، ئیتر بە تەواوەتی بۆکڕووزم لێوەهات.

لەم قسەو باسانەدا بوون کە میناخانم گەیشت پێیان. بۆ ئەویش نیوە چڵ باسێکیان کرد بەڵام ھەر نەیھیشت تەواوی کەن، ئەو دەستی کرد بە زەم کردنی پیاوان.
مینا خانم پەنجا ساڵ بەرەو ژوور بوو و زۆر له بینین و ئاشنا بوونی له گەل سۆزان هەستی به کەیف خۆشی کرد. ئەو  به رێکەوت لە گەل ئەنجوومەنی ژنان و ئەدەبیاتی فمینیستی و لە ھەمان کاتدا دژە پیاو ئاشنا ببوو. ھێندەش زیادەڕەویی کردبوو کە دوای سێ بووک و دوو زاوا و کۆڵێک کچەزا و کوڕەزا تەڵاقی وەرگرتبوو.  لە سێزدە ساڵیدا مێردی کردبوو بە کوڕەکەی دراوسێیان و ئیتر پێکەوە رۆشتبوون بۆ کوورەخانە و بەردەوام خەریکی کرێکاری بوو تا ئەوەی سێھەم منداڵی بوو و پاشتر پشتی بە زەحمەت راست دەبوویەوە. مێردەکەی به ناچاری و به قەرز و قۆڵه لە شار نیوەماڵیکی کڕیبوو و پاشتر مێرد بوو بە کرێکارو ئەویش بوو بە ژنی ماڵەوە. بە بۆنەی ئەوی لە شارەکانی دیکە رۆشتبوون بۆ کوورەخانە، پۆز لێدانی عەرزی دەدڕی.
له گەل سۆزان و فەوزییه کاتێ پیاسەی ناوشاریان دەکرد، به دەم زەم کردنەوە،  نەیتوانی ئەوە بشارێتەوە که خۆشترین کاتی ژیانی هەر ئەو سەردمی کۆڵانی ماچان بوو، کاتی داڵان و ماچی تاریکی و لە ناکاو زریکاندنی له بیر نەدەچووەوە.
هەر چەند فتێڵەی ژیانی له کز بووندا بوو، بەڵام سەرۆکی فراکسیونی ئۆپۆزسیون خۆش بێ، جار و بار دەیکردە فشە لێی و له بیری دەبردەوە و ئەویش هاوشانی سەرۆک دەستیان دەکردوە به بەرد تێگرتن له پیاوان.   
فەوزییه بۆ ئەوەی مەوزووعەکەی له بیر باتەوە وتی: پیاو ھەر بۆ ئەوە دەبێ ماشینت تێکچێت بە تایبەت تایەکەی و سەرما و سۆڵەش بێ و تۆ لە نێۆ ماشین دانیشیت و ئەو تایەت بۆ بگۆڕێ و دواتر کە ئیشەکەی بە جوانی کرد، ھۆڕینێکی بۆ لێدەی و بڕۆی. درێژەی پێدا و وتی پیاو ئەگەر ئاڵتوون بکڕێ بۆ ژنی، بیباتە سەفەر، ئەوە ژنەکەی باش بزانێت کە مێردەکەی خەریکە خەیانەتی پێدەکات. ژن ئاڵتوونی بۆ چییە؟ جل و بەرگی بۆ چییە؟ پیاو کەوەتە ھەڵە و ھەرزەیی ئیتر دەست دەکات بە کڕینی ئەم شتانە.
سۆزانیش وتی  جا ئەگەر نەیکڕێ، ئەمجارە دەڵێن ھیچ بۆ ژن و مناڵی ناکات. ژن و منداڵی وێڵ کردوە و خەریکە ھەڵە و ھەرزەییە.
مینا وتی پیاو ھەر چی بکات ھەموو ئیشەکانی هەر قۆڕە.
 جا مینا و فەوزییه کەوتنه چەلەحانێ و یەکتر تەحویل گرتن و پیاو له عەرزدان.
سۆزان له بەینی قسەکانیاندا ناوبڕێکی دەس کەوت و خێرا وتی: بۆیه سەردانی ئەنجوومەنی ژنانم کردوە که ئەگەر دایکم تەڵاق درا هەر هیچ نەبێ هەندێ له گەل مافی ژنان و ئەو شتانەی که ئەیکەوێ ئاشنا بم، یان هیچ نەبێ وەکیل و پارێزەرێکی بۆ دابین بکەم.
بەڵام مەخابن هیچ کۆمێنتێک نەکەوته ژێر ئەو قسەی سۆزانه که عەسڵ و ئەساس و مەبەستی رۆشتنی بۆ ئەو ناوەندە، بۆ ئەوه بوو. ناچار ھەر بێدەنگ بوو و سەیری ئەوانی دەکرد. چلەحانێ تەواو بوو لێک جودا بوونەوە و رۆشتنەوە بۆ ماڵ. بەڵام پێش جودا بوونەوە داوای شومارە موبایلیان له سۆزان کرد و ئەوانیش ئادرەسی کمپینێکێان به ناوی یەک میلیون ئیمزا بۆ گۆڕینی یاسای دژه ژنانیان پێدا که له ناو عەنتەرنێتدا بیدۆزێتەوە و ئیمزایەکی پیاساوێت.

سۆزان لە ماڵەوە ھەر لە بیری قسە و باسی ئەمڕۆی مینا و فەوزییەدا بوو. مینا ژنێکی زەعیف و کورتە باڵا و بە دوور لە خشڵ و خۆڕازاندنەوە بوو. بیری هەر چەخماخەی دەکرد که بۆچی مینا ھێندە رەش بینە بە پیاوان!
بەڵام فەوزییه هیچ که هەندێ سینگ و بەرۆکی دەردەخست یەعنی پیاوانم بۆ گرینگ نییه یان خەڵکی چ دەڵێن سەبارەت به لچک و سەرپۆشەکەم با بڵێن. سەر و بنی قسەیشی هەر ئەوە بوو که ژن نابێ ببێته ئامێرێک بۆ رابواردنی پیاو. ژن کاڵا و شت و مەک نییه. بەڵام خۆی وەها لووتی قنج کردبووەوە به نەشتەرگەری و عەمەلیاتی کەپۆ تاشین، کوونی لووتی ببوە لووله زۆپا و سینگی پلاستیک و قوونی باغەیی بۆ خۆی ساز کرد بوو. لێوی هێندە قنج و خڕ کرد بوو نەتدەزانی لێوە یان کوولەکەیه.
هەندێ له قسەکانی که مێشکی سۆزانی پێ گرنج گرنج کرد، ئەمانه بوون: ژیان بە ژنەوە بەستراوە. ژنان سەرچاوەکەی ژیانن. ھەندێک کەسیش سەرکەوتنی پیاو دەبەستنەوە بە پشتگیری ژنێک. بەھەشت لە ژێر پێی دادەنێن و لە ھەمان کاتیشدا ھەم حەوای فێڵ بازە و ھەم خاوەنی مەکری ژنانە.

رۆژان و ساڵان رابرد. هاوڕێی هەرە باشی سۆزان ببوە دەفتەرێک و پێنووسێک که رۆژانه یادەوەرییەکانی تێیدا دەنووسی. له بەشێک له دەفتەری یادەوەرییەکانییدا نووسیبووی:
چەند جاریک دایکم و باوکم بە مەیلی گەرمترەوە ئێمە لە ماڵ نەئەبووین پێوەندیان ساز دەکرد، دواتر دایکمان وەک ھەواڵی دڵخۆشکەر دەیکووت که حەزی له شتی مزرە، حەزی چووەتە ترشیات، یەعنی ئاگادار بن  هاوماڵی تازە بەڕێوەیە. ئێمەی پێ دڵخۆش دەکرد و ئێمەش ھەر یەکەوە و بە نەوعێک بسکەمان دەھات.
بەڵام نازانم بۆ چی بۆ من گرینگ نەبوو که برامان هەبێ یان نا! نازانم کاریگەری ئەو چەند جارە بوو که ئامشۆی ئەنجوومەنم کرد یان ژیانی لەیلای هاوڕێم بوو.

له بەشێکی دیکەی دەفتەرەکەیدا ئەنجوومەنی بەم شێوە وەسف کرد بوو:
 ئەنجوومەن کتێبخانەیەکی هەبوو که بەس یەک ژنم ئەبینی دەستیان دەداتێ و جار و بار کۆڵنجیان دەشکێنێ و شتێ دەخوێنێتەوە. ئەم باڵ له ترسی ئەو باڵ هەر ئاوڕیان له کێشەی ژنان نەدەدایەوە. کەسێک بهاتبایتە ئەنجوومەن و داوای رێژەی خۆسووتاندنی ژنان و هۆکارەکانی بکردایه، هیچ سەرچاوەیەک له بەردەسدا نەبوو. ئەندامان بەرەبەرە زیادی دەکرد به تایبەت پیاوان زیاتر چالاک تر بوون و بەردەوام باسی فمینیستی له سەر دەم و فڵچیان بوو. هەمیشە چەپڵەیان ئەتەقاند بۆ ئەو ژنانەی وا بوێرانه ئەتوانن تابۆ بهاڕن و سونەت بزماررێژ کەن و ئەگەر کچەکان بهاتبایەن جگەرەیەکیان له گەل پیاوەکان بکردایه به دووکەل، زیاتر چەپڵەریزان دەکران. بەڵام هیچ کام لەو پیاوه چەپڵەلێدەرانه هیچ کات ژنی خۆیان یان خوشکی خۆیان نەدەهینا بۆ ناو ئەم کۆڕی به ناو فیمینیستیانه.
ھەمیشە بیرم لێ دەکردەوە کە فیمینیزم یەعنی چی؟ کورد له کامه گۆشەیدا بۆی نووستووە و پرخە پرخی دی؟

له دوا لاپەڕی دەفتەرەکەیدا نووسیبووی: منێک که بەردەوام شانەی دڵم شیلەی خستبوو جوان و شۆخ و شەنگ بووم و ھەر لە زانکۆ دەیان کوڕ شومارەیان بۆ دەھاویشتم و داوای شومارەی موبایلیان لێدەکردم. بە راستی وەک چیڵێکی خاس دەیان ژەرەژم ھێنابوە قاسپه و دەیان کەس هەر به چاو لێکردن له چاو و روومەتی سوورم ببوونه شاعیر، کاتێ دەچومە شایی و زەماوەند، هەر بە لەرزانەم شکۆی خرینگە خرنگ، شایی و بەزمی ھەڵپەڕکێکەرانم ھەڵدەپەڕاند.

دەیان کوڕ و پیاو بە لاتاو و تانە و تەشەرەوە، باسی جوانییەکەیان دەکردم. بەڵام چی بکەم هەندێ لووتم بەرەو بەرزایی دەکشا و زانکۆ و ئەنجوومەن چوونم فۆڕمی مێشکی ئاڵۆزاندبوو. رۆژێک له رۆژان ئەو کوڕەی که سەوز دەبوو له بەر پێمدا و هەر دەیکووت: ئەبێ له گەلی بچمە سەر قەرار، له گەل ماتۆڕسوارێکی دیکه له نزیکمەوە فیشقەیەکی پاشاند له روومەتم و بۆ هەمیشە چاوێک و نیوەی روومەتم سووتا. دواتر زانییم تێزابیان پێداکردووم. ئیتر دوای هەندێ دوکتور چوون و شکایەت کردن، گۆشەگیری ماڵەوە بووم و نه زانییم فیمینیزم چییه و نه زانکۆچوونم به کەڵکم هات و هەر بۆیه ئێستا که ئەم دێڕانه دەنووسم لەوپەڕی نائۆمێدی و ناحەزیدا بۆی پاڵ کەوتووم و یەک رێگایش دەگرمه بەر و خۆم له دار ئەدەم با کۆتایی ژیانم بێ. هەر چەند زۆر بێزم دەکرد تەنانەت له وەها بیرۆکەیەک، بەڵام ئێستا بێز له سێبەرەکەیشم دەکەم. چاک دەزانم جیلوەی جوانیم نەماوە تا کەسێ خۆشی بوێم، با پیاوە فی‌می ‌نزمەکانیش ئاگادار بن که رۆژێ کوشتەی مینیژووپ بوون و رۆژێ گیرۆدەی شەدە، ژن له کۆمەڵەگادا بوونی نییه تا مافی هەبێ ئەگەر بوون به دوو ژن لەوانەیە حیسابی نەفەریان بۆ بکەن. من چیرۆکی هەزاران سۆزان بووم لەم وڵاته قژسووتاوەدا..  بای

۲۵ بهمن ۱۳۹۵

شوخی با دامنەی سعدی شیرازی


منّت انترنت را عز وجل که گردش در آن موجب قربتست و به شکر اندرش مزید نعمت. هر لایک و کامنتی که فرو می رود ممدّ حیاتست و چون بر آید مفرّح ذات. پس در هر لایک و کامنتی دو نعمت موجودست و بر هر لایک و کامنتی شکری واجب.
از دست و زبان که برآید 
کز عهده شکرش به در آید
بنده همان به که ز تقصیر خویش 
در این وادی دات کام‌جویی، پز زند
ورنه سزاوار لایک جوییش 
کس نتواند که به جای آورد

باران رحمت بی حساب عنترنت، همه را رسیده و خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده، پرده‌ی ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظیفه روزی به خطای منکر نبرد.
ای دامنه‌ی همه‌ی دات‌ها،  که از سرور غیب 
گبر و ترسا وظیفه خور داری
دوستان را کجا کنی محروم 
تو که با معشوق  این نظر داری
القصه..،
 اپل و گالکسی و ماکروسافت در کارند 
تا تو لایک و کامنتی به کف آریّ و به غفلت نخوری
فیس و گاگول و انستا و تویت، همه از بهر تو سرگشته و فرمان بردار 
شرط انصاف نباشد که تو لایک و کامنتی ببری و به تنها بخوری
عدنان هنرور












...................................................................
پاورقیه: این متن با الهام از دیباچه‌ی گلستان سعدی در روز والنتاین (روز عشاق مجازی) چاشنی طنز را  در آن اشتراک گذاری کرده‌ام، تا بلکه به روزآوری بوده باشد.


۱۰ مهر ۱۳۹۵

پۆزی "ئیزم"ی

هەندێ له رۆشنبرانمان به شێوازێک تەقله به وشە لێدەدەن و له گەڵ رەسته زۆران دەگرن و هێندە وشەی "ئیزم، ئیزمی" تێکەڵ نووسراوەکانیان ئەکەن، ئیتر مەگەر خۆی و دوو کەسی دیکه له نووسراوەکانیان تێبگەن.. جا ئەڵێن: هەر ئەو دوو کەسە بەسه که تێبگەن" بەڵام خۆ نازانن ئەو دوو کەسە له لا سەرووی (ئیزم‌خانە)که دا نیشتوون و پێویستیان بەو نووسراوەش نییه. دەی کە وای لێهات تۆزێ هێواش و تەپ و تۆزی ناوێ با چوار لاوی خولیای فێر بوون تێبگەن لێتان و هەندێ جاریش ژێر دیپلۆم قسە بکەن لیتان کەم نابێتەوە، جەنابانی پرۆفیسۆرزادەگان!!
.......
تێبینی: برادەرێک مەسێجی بۆ داناوم و ئێژێت ئەرێ فڵانی، "گلوبالیزم" یەعنی چی؟ له درێژەدا ئەو دەردە دڵەی کرد و منیش کردم به وردە گلەیی.